وبلاگ
نقش حیاتی بادشکنها در گلخانهها
نقش حیاتی بادشکنها در گلخانهها
بادشکنها یکی از اجزای کلیدی در طراحی و احداث گلخانهها، بهویژه در مناطق بادخیز، بهشمار میروند. این ساختارها با عملکرد چندجانبه خود، نهتنها از سازه گلخانه محافظت میکنند، بلکه در بهبود شرایط اقلیمی داخلی و افزایش بهرهوری نیز نقش بسزایی دارند.
انواع بادشکن قابل استفاده در گلخانه
الف- بادشکنهای طبیعی (زنده) :
- استفاده از درختان و درختچههای متراکم و سریعالرشد در اطراف گلخانه
- انتخاب گونههایی مقاوم به اقلیم منطقه، غیرمیزبان برای آفات و بیماریهای گیاهان گلخانهای
ب-بادشکنهای مصنوعی (غیرزنده) :
- استفاده از سازههایی مانند دیوارهای بتنی، فنسها، توریهای مخصوص و موانع مهندسی
- نیاز به فضای کمتر و قابلیت طراحی دقیقتر
- نقش علمی و کاربردی بادشکنها در افزایش پایداری گلخانهها
بادشکنها، چه به صورت طبیعی و چه مصنوعی، عناصر کلیدی در طراحی اقلیمی گلخانهها هستند. در ادامه، به مهمترین مزایای استفاده از بادشکن ها در گلخانه پرداخته می شود :
۱. کاهش فشار باد و محافظت از سازه گلخانه
طبق مطالعات منتشر شده در مجله( Agroforestry Systems توسط Cleugh1998)، بادشکنها قادرند سرعت باد را در محدودهای معادل ۵ تا ۱۰ برابر ارتفاع خود تا ۵۰٪ کاهش دهند. این کاهش سرعت باد :
– از تخریب پوششهای گلخانهای (نظیر پلاستیک و شیشه) جلوگیری میکند.
– نیروهای وارده بر اسکلت گلخانه را کم کرده و نیاز به تعمیرات سازه را کاهش میدهد.
– در نهایت، باعث افزایش طول عمر مؤثر سازه و کاهش هزینههای نگهداری میشود.
۲. بهبود ریزاقلیم داخلی و حفاظت از گیاه
تحقیقات منتشرشده توسط Ballesteros-Possu و همکاران (2017) نشان دادهاند که بادشکنها علاوه بر کاهش مستقیم آسیبهای فیزیکی به گیاهان (شکستن شاخهها، افتادن گلها)، از طریق کاهش تبخیر و تعرق، بهرهوری مصرف آب را نیز افزایش میدهند. این موضوع منجر به :
-حفظ رطوبت خاک،
-کاهش نیاز به آبیاری،
-کاهش تنش آبی در گیاهان حساس میشود.
همچنین محیط آرامتری که توسط بادشکنها ایجاد میشود، گردهافشانی توسط حشرات را مؤثرتر میسازد؛ موردی که در گلخانههای با گردهافشانی طبیعی یا با استفاده از زنبورهای بومی اهمیت دارد.
۳. تنظیم دما و رطوبت در گلخانه
مدلسازیهای جریان هوا و گرما در مطالعات بینالمللی نشان میدهند که بادشکنها :
-در زمستان با جلوگیری از نفوذ هوای سرد باعث کاهش مصرف انرژی گرمایشی میشوند .
-در تابستان، با کاهش جریان تلاطمی، از خروج سریع رطوبت و گرما جلوگیری کرده و نوسانات دمایی را کاهش میدهند.
بهطور خاص، بادشکنها باعث حفظ تعادل بین دمای روز و شب میشوند که برای جلوگیری از تنش حرارتی گیاهان ضروری است (Cleugh, 1998).
۴. کنترل بیولوژیکی آفات و بیماریها
به گفته USDA )2008) و مقالات مرتبط در ScienceDirect، باد نقش مهمی در انتقال قارچها، تخم آفات و گرد و خاک آلوده دارد. بادشکنها با عمل به عنوان مانع فیزیکی، احتمال انتقال این عوامل بیماریزا به فضای گلخانه را کاهش داده و میتوانند شیوع بیماریهای برگی و خاکی را تا ۳۰٪ کاهش دهند.
۵. کاهش مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانهای
بر اساس یافتههای Ballesteros-Possu )2017)، استفاده از بادشکنهای زنده مانند درختان و درختچهها در اطراف واحدهای کشاورزی میتواند:
-مصرف انرژی برای گرمایش را تا ۲۵٪ کاهش دهد .
-با ایجاد سایه و کاهش حرارت تابشی، بار سرمایشی را نیز در تابستان کم کند.
افزون بر این، بادشکنهای طبیعی با ذخیره کربن در زیتوده خود و جلوگیری از فرسایش خاک، نقش مثبتی در کاهش اثرات زیستمحیطی گلخانه دارند.
توصیههای اجرایی برای طراحی بادشکن مؤثر
– جهتیابی دقیق: بادشکنها باید در مقابل باد غالب منطقه قرار گیرند.
– فاصله مناسب از گلخانه : بین ۳ تا ۵ برابر ارتفاع بادشکن توصیه میشود تا اثر حفاظتی حداکثری ایجاد شود.
– تراکم: بادشکنهای طبیعی باید تراکم حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد داشته باشند. تراکم بیش از حد میتواند باعث ایجاد گردابههای پرفشار شود.
– ارتفاع: هر چه بادشکن بلندتر باشد، ناحیه حفاظتی وسیعتری در پشت آن ایجاد میشود.
– گونههای گیاهی مناسب: در بادشکنهای زنده باید از گونههایی استفاده شود که میزبان آفات و بیماریهای مشترک با گیاهان گلخانهای نباشند.
جمعبندی
احداث بادشکن اقدامی ضروری و مقرونبهصرفه در طراحی گلخانههای حرفهای در مناطق بادخیز است. این ساختارها با کاهش آسیبهای اقلیمی، بهبود شرایط محیطی، صرفهجویی در مصرف انرژی و کاهش خطرات زیستی، نقش مستقیمی در افزایش بهرهوری و پایداری اقتصادی گلخانهها ایفا میکنند.